Akrabalık Bağıyla Gerçekleşen Evlat Edinmelerde Ebeveyn Çocuk İlişkisinin Çeşitli Yönleriyle İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.408Anahtar Kelimeler:
Çocuk refahı- Evlat edinme- Açık evlat edinme- Kapalı evlat edinme- Sosyal hizmetÖz
Evlat edinme işlemleri Türk Medeni Kanunu’na göre mahkeme kararıyla olmak zorundadır. Bu çalışmada, açık evlat edinme anlayışıyla aracı kurum olmadan, kendi aralarında anlaşarak evlat edinme işlemlerini tamamlayan ve yakın akraba olan aileler ile evlat edinilen çocuğun geçmişten günümüze yaşam deneyimlerine yer verilmiştir. Süre gelen sosyal ilişkiler ve kültürel normların etkili olduğu ve akrabalık bağıyla gerçekleşen bir evlat edinme olgusu kendi dinamikleri içerisinde ele alınmış; evlat edinme süreci, aile rolleri ve evlat edinilen çocuğun psikososyal gelişimi üzerindeki etkisi incelenmiştir.
Yöntem olarak, nitel araştırma durum çalışması (case study) deseni, betimsel analiz, tematik analiz ve doküman analiz teknikleri kullanılmıştır. Araştırma için bir evlat edinme olgusu belirlenmiş, olguda yer alan on katılımcıyla derinlemesine görüşme, odak grup görüşmesi, doküman incelemesi ve gözlem tekniği kullanılarak veriler toplanmış; elde edilen veriler doğrudan alıntı yapılarak sunulmuştur.
Bulgular; Evlat edinen ve evlatlık veren ebeveynler, doğup büyüdükleri yerleşim yerinin, geleneksel kültürüne göre evlat edinme sürecini gerçekleştirmişlerdir. Çalışmaya dahil edilen tüm katılımcılar, kendilerini çevreleyen ekolojik sistemden etkilenmiş, evlat edinilen çocuk çoklu ebeveynin etkisine maruz kalmış ve aile yaşam döngüsü içerisinde hem çocuk hem de ebeveynler, zamanında gerekli desteği alamadıkları için zorlanmışlardır. Aynı zamanda yakın konutlarda yaşamaları onların tüm ilişkilerinin biçimlenmesine neden olmuş, bu da çocuğun aidiyet duygusunu ve kimlik algılarını önemli ölçüde etkilemiştir.
Yöntem olarak, nitel araştırma tekniği, fenomenolojik desen ve betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırma için bir evlat edinme olgu belirlenmiş, olguda yer alan 10 katılımcıyla derinlemesine görüşme, odak grup görüşmesi, doküman incelemesi ve gözlem tekniği kullanılarak veriler toplanmış; elde edilen veriler doğrudan alıntı yapılarak sunulmuştur.
Bulgular; Evlat edinen ve evlatlık veren ebeveynler, doğup büyüdükleri yerleşim yerinin, geleneksel kültürüne göre evlat edinme sürecini gerçekleştirmişlerdir. Çalışmaya dahil edilen tüm katılımcılar, kendilerini çevreleyen ekolojik sistemden etkilenmiş, evlat edinilen çocuk çoklu ebeveynin etkisine maruz kalmış ve aile yaşam döngüsü içerisinde hem çocuk hem de ebeveynler, zamanında gerekli desteği alamadıkları için zorlanmışlardır. Aynı zamanda yakın konutlarda yaşamaları tüm ilişkilerinin biçimlenmesine neden olmuş, bu da çocuğun aidiyet duygusunu ve kimlik algılarını önemli ölçüde etkilemiştir.
Referanslar
Adalet Bakanlığı, (2021...-2011). Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü “Adli İstatistikler” Ankara. Erişim Adresi, https://adlisicil.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/adalet-istatistikleri-yayin-arsivi. Erişim tarihi 12 Nisan 2025.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB). Yıl sonu verileri, Erişim Adresi https://www.aile.gov.tr/media/108736/kurumsal-istatistikler.pdf Erişim tarihi. 11Nisan 2025
Akıntürk, T. Ateş, D. (2019). Türk Medeni Hukuku, Aile Hukuk İkinci Cilt. Yenilenmiş 21. Baskı. İstanbul Beta yayıncılık, (s 369-390)
Akturan, U. (2008). 9. Bölüm doküman incelemesi, Nitel araştırma yöntemleri NVivo 7.0 ile nitel veri analiz, Editör Baş T ve Akturan U, Ankara, Seçkin yayınevi, (s. 117-23)
Berg, B. L. & Lune, H. (2015). Qualitativeresearchmethods in thesocialsciences. Konya: EducationBookstore
Braun, V. ve Clarke V. (2019). Psikolojide Tematik Analizin Kullanımı. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 873-898.
Brodzinsky, D. M. (2011). Children'sunderstanding of adoption: developmentaloathclinicalimplications. Professional Psychology: ResearchoathPractice, 42(2), 200-207.
Brodzinsky, D. M. & Pinderhughes, E. E. (2002). Parentingand childdevelopment in adoptive families. In M. Bornstein (Ed.), Handbook of parenting: Children and parenting (Vol. 1, pp. 279–311). Mahwah, NJ: Lawrence ErlbaumAssociates.
Bronfenbrenner, U. (1974). Developmentalresearch, publicpolicy, andtheecology of childhood. Child Development, 45(1), 1-5. https://www.jstor.org/stable/1127743
Bronfenbrenner, U.& Morris, P.A. (1998). Theecology of developmentalprocesses. Handbook of childpsychology, 1(5), 993-1028. Erişim adresi: https://sites.google.com/site/dsmktylenda/content/bronfenbrenner-s-ecological-theory Erişim tarihi: 01 02 2024.
Carter, B. & McGoldrick, M. (2005). Overview: Theexpandedfamily life cycle: Individual, family, andsocialperspectives. In B. Carter & M. McGoldrick (Eds.), Theexpandedfamily life cycle: Individual, family, andsocialperspectives (pp. 1–26).
Cihan, F. G. (2020). Aile yaşam döngüsü. Konuralp MedicalJournal, 12(2), 313-315.
Creswell, J.W. (2013). Qualitative Inquiry & Research Design: Choosing among Five Approaches. Los Angeles, CA: Sage.
Çabuk G. (2023), Aracı kurum olmadan evlat edinme 20 vaka örneği, Ankara: Nika Yayınevi- 205 1. Baskı: Mart 2023
Duran, R. (2021). Türkiye Aile Yapısında Evlat Edinme Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 19-31.
Duvall, E. M. (1971). Familydevelopment. Philadelphia: J. B. LippincottCompany
Erkan, Z. & Uyar, S. (2021). Aile Yaşam Döngüsüne Yönelik Çalışmaların İncelenmesi. International Journal of EurasiaSocialSciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 12(44).
Gupta-Kagan, J. (2014). Non-exclusiveadoptionandchildwelfare. Ala. L. Rev., 66, 715.
Karatay, A. (2017). Türkiye’de Koruyucu Aile: Kökenleri, Gelişimi ve Bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (5), 389-427. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.3.5.30
Karataş, Z. (2020). Evlat Edinme Sürecinde Biyolojik Annenin Hak Arama Mücadelesi: Vaka Sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1394-1414.
Köseoğlu, B. & Kocaağa, K. (2011). Aile hukuku ve uygulaması: bilimsel görüşler, yargı içtihatları. Ekin Basın Yayın Dağıtım.
Ntshongwana, Z. & Tanga, P. (2025). Strategies For Mobilising The Community To Prevent Family violence: the role of socialworkers. Social Work / MaatskaplikeWerk, 61(1), 50-72.
Özatalay, E. (2014). Çocuk Ruh Sağlığı, Aile danışmanlığı eğitimi sertifika programı. Aile danışmanları derneği yayınlanmamış ders notları.
Palacios, J. &Brodzinsky, D. (2010). Adoptionresearch: Trends, topics, andoutcomes. International Journal of Behavioral Development, 34, 270–284.
Resmî Gazete. (1983). 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu. Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18059.pdf, Erişim tarihi: 04.04. 2025
Resmî Gazete. (1995). 4721 Sayılı, Milletlerarası Sözleşme, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme.
Resmî Gazete. (2009). 14729 Sayılı, Küçüklerin Evlât Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük. Erişim Adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/03/20090315-2.htm Erişim tarihi: 05.02.2025
Resmî Gazete. (2001). 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: 08.12.2001 tarih ve 24607 sayılı Resmî Gazete
Selman, A. & Uçar, R. (2017). Türk toplumu bağlamında aile yaşam döngüsü süreçleri. Toplum Bilimleri Dergisi, 11(22), 213-234.
Soares, J. Ralha, S. Barbosa-Ducharne, M. &Palacios, J. (2019). Adoption-relatedgains, lossesoath difficulties: the adopted child's perspective. Child andadolescent Socialwork Journal, 36, 259-268.
Ünal, A. (2015). Geleneksel Türk ailesinde çocuk ve çocukla ilgili inanç felsefesi: Kırgızistan örneği. Journal of Social Policy Studies/Sosyal Politika Çalismalari Dergisi, (35).
Walsh, F. (Ed.). (2017). Normal family processes growing diversityand complexity. (Trans. Ed. M. Kaya). (4th Edition). Ankara: Pegem Academy
Yıldırım, A. Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 11. baskı. Ankara. Seçkin yayınevi (s40-41; 181-200)
Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye'de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(18), 43-58.
Zastrow, C. (2018). Sosyal hizmete giriş. (Çev. Ed. D.B. Çiftçi). (5. Baskı). Ankara: Nika Yayınevi. (Orijinal Yayın Tarihi 2010)
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
