Kültürel Şizofreni ve İletişimsizlik: Üniversite Öğrencilerinin Deneyimleri Üzerinden Bir İnceleme

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.474

Anahtar Kelimeler:

Kültürel Şizofreni- İletişimsizlik- Kimlik- Türk Modernleşmesi- Akışkan Modernite

Öz

Bu çalışma, küreselleşme ve dijitalleşmenin etkisiyle bireylerin çok katmanlı kimlik inşası sürecinde yaşadığı parçalanmayı ifade eden “kültürel şizofreni” kavramını, Türkiye özelinde bir “iletişimsizlik biçimi” olarak ele almaktadır. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde Stuart Hall’un kimlik kuramı, Bauman’ın akışkan modernite tezi, Shayegan’ın “yaralı bilinç” kavramı ile Mardin ve Göle’nin Türk modernleşmesi analizleri incelenmiştir. Araştırma, ontolojik bölünmenin üniversite öğrencilerinin gündelik iletişim pratiklerine ve aidiyet algılarına yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır.
Nitel araştırma yöntemi benimsenen bu çalışmada, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden amaçlı örneklemeyle seçilen 10 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş ve veriler refleksif tematik analiz ile yorumlanmıştır. Analiz sonucunda 5 ana tema saptanmıştır. Bulgular, katılımcıların geleneksel değerler ile modern yaşam pratikleri arasında sıkışarak içsel çatışmalar yaşadığını, aidiyet duygularının sabit olmadığını göstermektedir. Ayrıca bu kültürel gerilimin, toplumsal düzeyde empati eksikliği ve önyargı temelli derin iletişim kopukluklarına yol açtığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, kültürel şizofreninin sadece bir kimlik krizi değil, onarılması gereken yapısal bir iletişim sorunu olduğunu ortaya koymaktadır.

Nitel araştırma yöntemi benimsenen bu çalışmada, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden amaçlı örneklemeyle seçilen 10 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş ve veriler refleksif tematik analiz ile yorumlanmıştır. Analiz sonucunda 5 ana tema saptanmıştır. Bulgular, katılımcıların geleneksel değerler ile modern yaşam pratikleri arasında sıkışarak içsel çatışmalar yaşadığını, aidiyet duygularının sabit olmadığını göstermektedir. Ayrıca bu kültürel gerilimin, toplumsal düzeyde empati eksikliği ve önyargı temelli derin iletişim kopukluklarına yol açtığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, kültürel şizofreninin sadece bir kimlik krizi değil, onarılması gereken yapısal bir iletişim sorunu olduğunu ortaya koymaktadır.

Referanslar

Açık, T. (2023). Kerim devletin duacıları ve veya sosyal yardım uygulaması olarak duâgûyân maaşı. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1, 291-308. https://doi.org/10.53718/gttad.1346581.

Akça, G. (2005). Modernden postmoderne kültür ve kimlik. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 1-24.

Al-Badarneh, A. F. ve Wassel, C. J. (2026). The women of legends of Mexico: Symbols of unifying nations and dividing borderlands. International Journal of Arabic-English Studies, 26(1), 481–496. https://doi.org/10.33806/ijaes1094

Altuntaş, A. ve Saylan, B. (2024). William Chittick’te gelenekselci ekol ve entelektüel gelenek ilişkisi. İLSAM Akademi Dergisi, 4(1), 87-120.

Antic, A. (2026). Schizophrenia, modernity and ‘primitivism’: Emergence of a global diagnosis. Social History of Medicine, 1-25 https://doi.org/10.1093/shm/hkaf109

Aslan, A. (2024). Çağdaşlaşma söyleminin post-kolonyalist bir okuması ve ilgili sorunlar. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1281-1302. https://doi.org/10.21547/jss.1486861

Ay, F. (2025). Erken cumhuriyet dönemi hikayelerinde mekânların belleği (1923-1940). Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 17(34), 387-424. https://doi.org/10.26517/ytea.624

Başaran İnce, G. (2025). “Nerdesin eski Türkiyemmm”: Bir karşı-mağduriyet söylemi olarak yitirilmiş rejim nostaljisi. Kültür ve İletişim, 28(55), 103-144. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1478228

Bauman, Z. (1999). Çalışma tüketicilik ve yeni yoksullar. Sarmal.

—. (2001). Parçalanmış hayat. Ayrıntı.

—. (2003). Modernlik ve müphemlik. Ayrıntı.

—. (2010). Küreselleşme. Ayrıntı Yayınları.

—. (2013). Sosyolojik düşünmek. Ayrıntı.

—. (2014). Parçalanmış hayat. Ayrıntı Yayınları.

—. (2017a). Kimlik. Heretik Yayınları.

—. (2017b). Yaşam sanatı. Ayrıntı Yayınları.

—. (2018). Akışkan modernite. Can Sanat Yayınları.

—. (2020). Bireyselleşmiş toplum. Ayrıntı Yayınları.

Best, S. ve Kellner, D. (1998). Postmodern teori. Ayrıntı.

Bilgin, O. ve Sarıköse, M. (2025). Batı medyasının Türkiye karşıtı söylemi ve “Türkiye’de yaşanmaz, gidin kendinizi kurtarın!” propagandası. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları. 47, 29-49. https://doi.org/10.26650/YTA2025-1657838

Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2). 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

—. (2019). Psikolojide tematik analizin kullanımı. Journal of Qualitative Research in Education, 7(2). 1-26. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m

Budak, S. (2000). Psikoloji Sözlüğü. Bilim ve Sanat.

Büyükdeniz, D. (2020). Konstrüktivizm (Sosyal İnşacılık) Kuramı Temelinde Balkan Ülkelerinin Ulus İnşası ve Kimlik Yapılanması, Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 4(3), 315-335. https://doi.org/10.15659/ankad.v4i3.109

Connolly, W. E. (1995). Kimlik ve farklılık siyasetin açmazlarına dair demokratik çözüm önerileri. Ayrıntı.

Çelik, A. (2021). Kültürel şizofreniden üretilen mizah: “Aşkımızın meyvesi aytek”. Folklor/Edebiyat, 27(107), 813-838. https://izlik.org/JA59RT65CT

Dalbay, R. S. (2024). ‘Kültürel kimlik’ kavramı ve kimliğin tanımlanmasında temel yaklaşımlar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(49), 325-356. https://doi.org/10.61904/sbe.1498718

Deguilhem, R. (2002). Turning Syrians into Frenchmen: The cultural politics of a French non-governmental organization in Mandate Syria (1920-67) the French Secular Mission schools. Islam and Christian–Muslim Relations, 13(4), 449–460. https://doi.org/10.1080/0959641022000016410

Doğan, M. (2022). Sezai Karakoç’un şiirlerindeki “doğu” ve bir antitez olarak “öteki”nin inşası. Edebiyat Bilimleri, 3, 9-29 https://doi.org/ 10.5281/zenodo.7494879

Doğru, R. (2026). Ölümle yüzleşmenin poetik zemini: Klasik Osmanlı ve Tanzimat şiiri örneği. Akademik Dil Ve Edebiyat Dergisi, 10(1), 395-418. https://doi.org/10.34083/akaded.1876029

Ebinç, S. (2024). Türkiye’de liberalizmin tarihsel seyri ve 1929 dünya ekonomik krizi. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(1), 285-302.

Ekinci, E. C. (2023). Toplum birliğinden dezenformasyon toplumuna: Sinema ve tesiri. Türkeri Dil ve Edebiyat Dergisi (TürkeriDE), 1(1),42-47.

Erol, H. İ. (2024). Palyatif modernleşme: Kavalalı Mehmed Ali dönemi Mısır’da modern ordu ve eğitim, Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 20, 154-173.

Espinosa Zárate, Z. (2019). Science and faith, towards a comprehensive thought: Raimon Panikkar’sproposal. Veritas, (44), 117-141. https://dx.doi.org/10.4067/S0718-92732019000300117

Fadel, L. (2023). Re-Search on the hyphen: (Re)writing the fragmented self within contexts of displacement. Genealogy 7(80), 1-14. https://doi.org/ 10.3390/genealogy7040080

Fossey, E., Harvey, C., McDermott, F. ve Davidson, L. (2002). Understanding and evaluating qualitative research. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 36(6), 717-732. https://doi.org/10.1046/j.1440-1614.2002.01100.x

Fromm, E. (1994). Erdem ve mutluluk. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Gencer, S. (2023). Cumhuriyet’in geçmiş tahayyülü bağlamında modernleşme ve tarih yazımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı, 1-20. https://doi.org/10.35237/sufesosbil.1361797

Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Cambridge: Polity Press.

Goh, R. B. H. (2008). Myths of reversal: backwards narratives, normative schizophrenia and the culture of causal agnosticism. Social Semiotics, 18(1), 61–77. https://doi.org/10.1080/10350330701838910

González, M. L. ve Oliva, J. I. (2023). “Cultural schızophrenıa” in some diasporic Indian women writers, and their quest for unity. Oliva-Cruz J. I., Navarro-Tejero A. ve Sánchez J. D. (Eds), Revolving Around Indias: Alternative Images, Emerging Perspectives içinde (ss..196-223). Cambridge Scholars Publishing.

Göka, E. (2023). İnsan ve maneviyat kavramları içerik değiştirirken düşünmek. Tezkire, 32(86), 11-28.

Gökçe, A. F. ve Karaoğlu, E. (2025). Merkez-çevre teorisi bağlamında modernleşme sürecini Max Weber’in otorite tipleri üzerinden değerlendirmek. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 10(26), 217-233. https://doi.org/10.25204/iktisad.1615426

Göle, N. (2000). İslam’ın yeni kamusal yüzleri: İslam ve kamusal alan üzerine bir atölye çalışması. Metis Yayınları.

—. (2002). Batı dışı modernlik: Kavram üzerine. U. Kocabaşoğlu (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Modernleşme ve batıcılık içinde (ss. 56-67). İletişim Yayınları.

—. (2004). Mühendislera ve ideoloji: Öncü devrimcilerden yenilikçi seçkinlere. Metis Yayınları.

—. (2005). Modernleşme bağlamında İslami kimlik arayışı, S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.),Türkiye’de modernleşme ve ulusal kimlik içinde (ss. 116-134). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

—. (2014). Seküler ve dinsel: aşınan sınırlar. Metis Yayınları.

—. (2017). Melez desenler. Metis Yayınları.

Guest, G., Bunce, A., ve Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82.

Gürbüz, Z. (2023). Oryantalist söylemin meşrutiyet islamcılığına etkileri. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 294-308. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1274651

Güvenç, B. (1993). Türk kimliği. Kültür Bakanlığı Yayınları.

Hall, S. (1998a), Eski ve yeni kimlikler, eski ve yeni etniklikler. A. D. King (Ed)., Kültür, küreselleşme ve dünya sistemi içinde (ss. 63-96.) Bilim ve Sanat Yayınları.

—. (1998b), Kültürel kimlik ve diaspora. J. Rutherford (Ed)., Kimlik: Topluluk/ kimlik/ farklılık içinde (ss. 173-191). Sarmal Yayınları.

Jenkins, R. (2004). Social identity. Routledge.

Kaya, M. (2019). Zygmunt bauman ve akışkan modernite kuramına genel bakış. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(62), 1450-1455.

Kersten, C. 2020. Religion and Literature, Identity and Individual: Resetting the Muslim-Christian Encounter. Poligrafi, 99(100), 5-26. https://doi.org/10.35469/poligrafi.2020.227.

Koç, T. (2025). Yabancılaşma ve kendinden geçme: Alternatif kavram önerisi. Kültür Araştırmaları Dergisi, 26, 174-194. https://doi.org/10.46250/kulturder.1700198

Korkmaz, N.G. (2023). Evdeki nineler, halalar, teyzeler: erken cumhuriyet dönemi romanında yaşlı kadın figürlerinin kutsal ıle ilişkisi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 5, 45-74. https://doi.org/10.5281/zenodo.8418795.

Kumuz, H. (2025). Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarında kadın karakterlerin modernleşme, kimlik krizi ve özgürleşme mücadelesi. West European Journal of Social Sciences, 2(2), 339-347.

Lüleci, M. (2022). Romantik eşkıyalar: Türk kültüründe zeybek/efe geleneğinin edebî temsilleri üzerine bir değersöküm denemesi. Milli Folklor, 17(136), 140-53,dobi:10.58242/millifolklor.974111.

Mardin, Ş. (2008). Türk modernleşmesi. İletişim Yayınları.

—. (2017). Türkiye’de toplum ve siyaset makaleler. İletişim Yayınları.

—. (1973). Center-periphery relations: A key to Turkish politics? Daedalus, 102(1), 169–190.

Matthias C. A., Mauro G. C., Herbert M., Aurelie M., Tarek R., Georg S. and Mondher T. (2016) Cultural differences in stigma surrounding schizophrenia: comparison between Central Europe and North Africa, The British Journal of Psychiatry, 208, 389–397. doi: 10.1192/bjp.bp.114.154260

Melton, J. (2013). ‘Immediate consciousness’ and the American open road: Robert Pirsig’s Zen and the Art of Motorcycle Maintenance. Studies in Travel Writing, 17(4), 398–410. https://doi.org/10.1080/13645145.2013.846462

Moïse Myriam (2014). African caribbean women writers in Canada: (Un)Disciplining bodies and tongues, and performing cultural schizophrenia, Commonwealth Essays and Studies. 36(2), 61-70.

Monika, M. (2026). Mental health crisis among Indian youth: Is anomie the hidden factor? Geopsychiatry, 3, 100068. https://doi.org/10.1016/j.geopsy.2026.100068

Nazlıgül, H. (2021). Melekler ve şeytanlar: 1980 sonrası Türk sinemasında kültürel şizofreni. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 18, 132-169. https://izlik.org/JA26HK59LR

Nükte, S. (2025). Daryush Shayegan’ın doğu-batı karşıtlığı üzerine temel fikirleri. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Ve Toplum Bilimleri Dergisi, 64, 303-318.

Olutayo A. O (2014). ‘Verstehen’, everyday sociology and development: Incorporating African indigenous knowledge. Critical Sociology, 40 (2), 229-238

Önem, M.Y. (2013). ‘Atik Valde’den inen sokakta’ Türkçe ezan. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(7), 829-842.

Örücü, M.M. (2022). Melez bilince ve kültürel şizofreniye dair: Gölgeler ve hayaller şehrinde Türk edebiyatının soysuzu. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları. 14(27), 1-14. http://dx.doi.org/10.26517/ytea.510

Özalp, A. (2024). Kültürel küreselleşme sürecinde yerel kimliğin dönüşümü. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(38), 325-341. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1384827

Özalp, A. (2024). Kültürel küreselleşme sürecinde yerel kimliğin dönüşümü. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(38), 325-341.

Özdemir, M. (2022).sosyal yapı, din ve değişim ekseninde ‘saatleri ayarlama enstitüsü’ üzerine bir inceleme. Kilitbahir. 21, 209-236. https://izlik.org/JA26TT79ES.

Öztürk, B. ve Özgen, N. (2024). Türkiye’yi Doğu ve Batı Kavramları Üzerinden Konumlandırmak: Kültürel Kodlar ve Formel Jeopolitik Söylemler. Coğrafi Bilimler Dergisi, 22(2), 410-440. https://doi.org/10.33688/aucbd.1516117

Qu, S. Q. ve Dumay, J. (2011). The qualitative research ınterview. Qualitative Research in Accounting & Management, 8(3), 238-264. https://doi.org/10.1108/11766091111162070

Ricoeur, P. (2013). Zaman ve Anlatı IV, Anlatılan (Öykülenen) Zaman. İstanbul: YKY Yayınları.

Rosenau, P. M. (2004). Post-modernizm ve toplum bilimleri. Bilim ve Sanat.

Said, E. W. (2000). Oryantalizm eleştirileri. Bahar Yayınevi.

Shayegan, D. (2002). Yaralı bilinç: Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni. Metis.

Silverstein, P. A. (2005). Immigrant racialization and the new savage slot: Race, migration, and immigration in the new europe. Annual Review of Anthropology, 34, 363-384.

Sunny Rai, Khushi S., Devansh J., Ashwin K., Young M.C., Maitreyi R., Samindara H., Lyle U. and Sharath C.G. (2025). Cross-cultural differences in mental health expressions on social media. In Proceedings of the 3rd Workshop on Cross-Cultural Considerations in NLP, 132–142.

Şahı̇n, İ. (2019). Arada kalmak: Kalıcı bir liminalite örneği olarak Türk modernleşmesi. Tarih ve Gelecek Dergisi, 5(2), 203-222. https://doi.org/10.21551/jhf.593815

Şimşek, F.B. ve M. K. Baş. (2025). Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara romanında gündelik hayatın dönüşümü ve eğlence kültürü. Türklük Bilimi Araştırmaları, 58, 131-145.

Şulan, E. ve Asanatuci, Z. genç kuşağın sekülerleşme pratikleri: Tatvan örneği. Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 3(1),139-167. https://doi.org/10.70869/asbad.1835205.

Toker, G. (2022). Erken cumhuriyet dönemi modernleşmesine aydın merkezli bakış: Ütopya arayışındaki yaralı bir bilinç örneği olarak Şevket Süreyya Aydemir, CTAD, 18, 481-508.

Tüzün, S. (2021). Tarihsel süreçte toplumsal gerçeklik ve ideolojik inşa: Teşkilat, yayın, söylem. Literatürk.

Ünal, C. (2022). Toplumun medyatik inşası ve göç. Nobel.

Üzümlü, A. M. (2023). Modernizm sonrası yeni gerçeklik. Türkiye Medya Akademisi Dergisi, 3(5), 276-306. https://doi.org/10.5281/zenodo.7648265

Wallerstein, I. (1974). The modern world-system: Capitalist agriculture and the origins of the European world-economy in the sixteenth century. New York: Academic Press.

Wan, M. (2020). Dissent, cultural schizophrenia and Hong Kong identity in David Lee’s ınsanity. Law, Culture and the Humanities, 16(2), 226-235.

Weeks, J. (1998). Farklılığın değeri. J. Rutherford (Ed)., Kimlik: Topluluk/ kimlik/ farklılık içinde (ss. 85-100). Sarmal Yayınları.

Winter Kazuko, (2023).Dear Ken-chan. Brill

Wong, N. (2014). Linguistic-cultural schizophrenia: Reading Xu Xi writing Hong Kong. International Journal of Postcolonial Studies, 16(3), 384–398. https://doi.org/10.1080/1369801X.2013.851046

Yasak, Ü., İsak, N. ve Mertol, H. (2021). Kent Belleğine İlişkin Bir Çalışma: Turhal Örneği. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 195-211 https://doi.org/10.15659/ankad.v5i2.170

Yazıcıoğlu, C. (2022). İletişim Bağlamında Ekonomi Politik. R. İncekara (Ed)., Her Alanda Ekonomi içinde (s. 1-13). Akademisyen Yayınevi.

Yıldız, A. (2024). SİNEMA büyüsünün sonu: Meselesiz sinema. Pamukkale Üniversitesi İletişim Bilimleri Dergisi, 3(1), 24-38. https://izlik.org/JA96KE55UN

İndir

Yayınlanmış

23.09.2026

Nasıl Atıf Yapılır

TALİPOĞLU, Ü. (2026). Kültürel Şizofreni ve İletişimsizlik: Üniversite Öğrencilerinin Deneyimleri Üzerinden Bir İnceleme. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 10(3), 1716-1738. https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.474