Babacan Liderlik ve Örgütle Özdeşleşme İlişkisinde Lider-Üye Etkileşiminin Aracı Rolü: Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Araştırma
DOI:
https://doi.org/10.63556/ankad.v10i3.525Anahtar Kelimeler:
Babacan Liderlik- Örgütle Özdeşleşme- Lider-Üye Etkileşimi- Bankacılık SektörüÖz
Örgütlerde liderliğin çalışanların örgütsel tutumları üzerindeki etkisinin giderek artan bir önem kazanmasına rağmen, özellikle Türkiye gibi ataerkil kültürel yapının hâkim olduğu toplumlarda, babacan liderlik tarzının yeterince araştırılmamış olduğu düşüncesi bu araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Dönüşümcü, etkileşimci ya da otoriter liderlik gibi yaygın liderlik türlerinin ötesinde, babacan liderlik; güven, sadakat ve empati temelinde çalışan-lider ilişkilerini şekillendirmesi açısından örgütle özdeşleşmeyi açıklamada önemli bir kuramsal zemin sunmaktadır. Araştırma, sosyal değişim kuramını temel kuramsal çerçeve olarak benimsemekte; bu çerçevede lider-üye etkileşimi, babacan liderliğin tetiklediği karşılıklılık temelli alışverişin örgütle özdeşleşmeye dönüştüğü “sosyal köprü” mekanizması olarak ele alınmaktadır. Araştırmada yüksek stres, yoğun rekabet ve sıkı denetim koşullarına sahip olmasından dolayı bankacılık sektörü tercih edilmiş; bu yapı, ilişkilerin daha belirgin gözlemlenmesine olanak tanımaktadır. Bu araştırmanın amacı, babacan liderliğin örgütle özdeşleşme üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini test ederek bu liderlik tarzının örgütsel sonuçlar üzerindeki rolünü bütüncül bir model çerçevesinde ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler anket yöntemiyle toplanmış ve yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, babacan liderliğin örgütle özdeşleşme üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisinin bulunduğunu ve bu ilişkide lider-üye etkileşiminin anlamlı bir aracı rol üstlendiğini göstermektedir. Örgütlerde çalışan bağlılığını artırmak ve aidiyet duygusunu güçlendirmek için insan merkezli liderlik yaklaşımlarının kritik bir rol oynadığı; özellikle bankacılık gibi rekabetin yoğun olduğu sektörlerde babacan liderliğin stratejik bir liderlik modeli olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Ashforth, B. E., & Mael, F. (1989). Social identity theory and the organization. Academy of Management Review, 14(1), 20-39.
Aycan, Z. (2006). Paternalism: Towards conceptual refinement and operationalization. In U. Kim, K. S. Yang, & K. K. Hwang (Eds.), Scientific advances in indigenous psychologies (pp. 445-466). Sage.
Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. Wiley.
Chan, S. C. H., & Mak, W. (2014). Transformational leadership, pride in being a follower of the leader and organizational commitment. Leadership & Organization Development Journal, 35(8), 674-690.
Chen, X.-P., Eberly, M. B., Chiang, T.-J., Farh, J.-L., & Cheng, B.-S. (2014). Affective trust in Chinese leaders: Linking paternalistic leadership to employee performance. Journal of Management, 40(3), 796-819.
Cheng, B. S., Chou, L. F., Wu, T. Y., Huang, M. P., & Farh, J. L. (2004). Paternalistic leadership and subordinate responses: Establishing a leadership model in Chinese organizations. Asian Journal of Social Psychology, 7(1), 89-117.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Dansereau, F., Graen, G., & Haga, W. J. (1975). A vertical dyad linkage approach to leadership within formal organizations. Organizational Behavior and Human Performance, 13(1), 46-78.
DeConinck, J. B. (2011). The effects of leader-member exchange and organizational identification on performance and turnover among salespeople. Journal of Personal Selling & Sales Management, 31(1), 21-34.
Dorfman, P. W., & Howell, J. P. (1988). Dimensions of national culture and effective leadership patterns: Hofstede revisited. Advances in International Comparative Management, 3, 127-150.
Dutton, J. E., Dukerich, J. M., & Harquail, C. V. (1994). Organizational images and member identification. Administrative Science Quarterly, 39(2), 239-263.
Erdoğan, B., & Liden, R. C. (2006). Collectivism as a moderator of responses to organizational justice: Implications for leader-member exchange and ingratiation. Journal of Organizational Behavior, 27(1), 1-17.
Erol, E., & Şentürk, İ. (2018). Paternalistic leadership scale Turkish adaptation: A validity-reliability study. International Journal of Educational Methodology, 4(4), 267-285.
Ertürk, A., & Albayrak, T. (2019). Empowerment and organizational identification: The mediating role of leader-member exchange and the moderating role of leader trustworthiness. Personnel Review, 49(2), 571-596.
Farh, J. L., & Cheng, B. S. (2000). A cultural analysis of paternalistic leadership in Chinese organizations. In J. T. Li, A. S. Tsui, & E. Weldon (Eds.), Management and organizations in the Chinese context (pp. 84-127). Macmillan.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
Gelfand, M. J. (2007). Culture and differences in conflict. In J. A. Bargh (Ed.), Social psychology and the unconscious (pp. 299-315). Psychology Press.
Gerstner, C. R., & Day, D. V. (1997). Meta-analytic review of leader-member exchange theory. Journal of Applied Psychology, 82(6), 827-844.
Graen, G. B., & Uhl-Bien, M. (1995). Relationship-based approach to leadership: Development of leader-member exchange (LMX) theory over 25 years. The Leadership Quarterly, 6(2), 219-247.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2014). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Sage Publications.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135.
Hofstede, G. (1980). Culture's consequences: International differences in work-related values. Sage.
Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations across nations. Sage.
Karakitapoğlu-Aygün, Z., Gümüşlüoğlu, L., & Scandura, T. A. (2020). How do different faces of paternalistic leaders facilitate or impair task and innovative performance? Opening the black box. Journal of Leadership & Organizational Studies, 27(2), 138-152.
Kark, R., Shamir, B., & Chen, G. (2003). The two faces of transformational leadership: Empowerment and dependency. Journal of Applied Psychology, 88(2), 246-255.
Katz, D., & Kahn, R. L. (1978). The social psychology of organizations. Wiley.
Kim, U., Yang, K. S., & Hwang, K. K. (Eds.). (1994). Indigenous psychologies: Research and experience in cultural context. Sage.
Koçak, Ö. E., & Küçük, B. A. (2021). How does paternalistic leadership affect employees' work engagement? The mediating roles of workaholism and trust in leader. İnsan ve Toplum, 11(3), 179-196.
Liden, R. C., & Maslyn, J. (1998). Multidimensionality of leader-member exchange: An empirical assessment through scale development. Journal of Management, 24(1), 43-72.
Liden, R. C., Sparrowe, R. T., & Wayne, S. J. (1997). Leader-member exchange theory: The past and potential for the future. Research in Personnel and Human Resources Management, 15, 47-119.
Mael, F. A., & Ashforth, B. E. (1992). Alumni and their alma mater: A partial test of the reformulated model of organizational identification. Journal of Organizational Behavior, 13(2), 103-123.
Mael, F. A., & Ashforth, B. E. (1995). Loyal from day one: Biodata, organizational identification and turnover among newcomers. Personnel Psychology, 48(2), 309-333.
Martin, R., Guillaume, Y., Thomas, G., Lee, A., & Epitropaki, O. (2015). Leader-member exchange (LMX) and performance: A meta-analytic review. Personnel Psychology, 69(1), 67-121.
Miller, V. D., Allen, M., Casey, M. K., & Johnson, J. R. (2000). Reconsidering the organizational identification questionnaire. Management Communication Quarterly, 13(4), 626-658.
Nazir, S., Shafi, A., Asadullah, M. A., Qun, W., & Khadim, S. (2020). Linking paternalistic leadership to follower's innovative work behavior: The influence of leader-member exchange and employee voice. European Journal of Innovation Management, 24(4), 1354-1378.
Pellegrini, E. K., & Scandura, T. A. (2008). Paternalistic leadership: A review and agenda for future research. Journal of Management, 34(3), 566-593.
Pellegrini, E. K., Scandura, T. A., & Jayaraman, V. (2010). Cross-cultural generalizability of paternalistic leadership: An expansion of leader-member exchange theory. Group & Organization Management, 35(4), 391-420.
Polat, M., & Meydan, C. H. (2010). Örgütsel özdeşleşmenin sinizm ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisi üzerine bir araştırma. Savunma Bilimleri Dergisi, 9(1), 145-172.
Ringle, C. M., da Silva, D., & Bido, D. (2014). Structural equation modeling with the SmartPLS. Brazilian Journal of Marketing, 13(2), 56-73.
Sun, J., Felfe, J., & Schyns, B. (2011). Leadership, follower personality and performance. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 85(3), 442-457.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1986). The social identity theory of intergroup behavior. In S. Worchel & W. G. Austin (Eds.), Psychology of intergroup relations (pp. 7-24). Nelson-Hall.
Tak, Ü. (2004). Dönüştürücü liderlik davranışı, örgütsel özdeşleşme ve iş tatmini arasındaki ilişkiler: Bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi.
Tang, C., & Naumann, S. E. (2015). Paternalistic leadership, subordinate perceived leader-member exchange and organizational citizenship behavior. Journal of Management & Organization, 21(3), 291-306.
TBB. (2025). Bankacılık sistemine ilişkin veriler. https://www.tbb.org.tr
Turner, J. C., & Onorato, R. S. (1999). Social identity, personality, and the self-concept: A self-categorization perspective. In T. Tyler, R. Kramer, & O. John (Eds.), The psychology of the social self (pp. 11-46). Lawrence Erlbaum.
Turunç, Ö., & Çelik, M. (2010). Çalışanların algıladıkları örgütsel destek ve iş stresinin örgütsel özdeşleşme ve iş performansına etkisi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(2), 183-206.
Wayne, S. J., Shore, L. M., & Liden, R. C. (2002). Perceived organizational support and leader-member exchange: A social exchange perspective. Academy of Management Journal, 45(3), 658-672.
Weber, M. (1947). The theory of social and economic organization (A. M. Henderson & T. Parsons, Trans.). Oxford University Press.
Wang, Y., Tang, C., Naumann, S. E., & Wang, Y. (2019). Paternalistic leadership and employee creativity: A mediated moderation model. Journal of Management & Organization, 25(1), 137-156.
Yıldız, S. (2010). Lider-üye etkileşiminin çalışanların iş tatmini, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkileri [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi].
Zhang, Y., Huai, M., & Xie, Y. (2015). Paternalistic leadership and employee voice in China: A dual-process model. The Leadership Quarterly, 26(1), 25-36.
Zhao, H., Liu, W., Li, J., & Yu, X. (2019). Leader-member exchange, organizational identification, and knowledge hiding: The moderating role of relative leader-member exchange. Journal of Organizational Behavior, 40(7), 834-848.
Zhao, X., Lynch, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
